Architectuur  Prijs

Achterhoek 2017

Architectuur Prijs Achterhoek, juryrapport 2015

 

Op de schouders van het verleden

 

De vijftiende editie van de APA telde 26 inzendingen, twee meer dan vorig jaar. Misschien mogen we dat zien als een bescheiden teken van de wijkende recessie.

Hergebruik was dit jaar het meest herkenbare thema.  In plaats van sloop voor nieuwbouw, bleek bij menig project het benutten van bestaande kansen de betere keuze. De transformaties  van een voormalige dienstwoning, kerk, pakhuis en kantoorpand – om er slechts enkele te noemen -  toonden goedkope(re), respectvolle, efficiënte en inspirerende oplossingen. In die zin staat een flink deel van de inzendingen op de schouders van wat er in het verleden ter plekke al met toewijding gebouwd werd.

 

De kwaliteit van de inzendingen is dit jaar bovengemiddeld. Kritisch als de jury moet zijn, kreeg bijna de helft van alle inzendingen in de eerste juryronde toch maar mooi van minstens één van de leden een gunstige beoordeling. Er waren zelfs drie projecten die bij de voorselectie het maximum aantal punten verwierven. Dat pakte in menig voorgaand jaar een stuk zuiniger uit.

 

Toen kwam de tweede ronde, met een bezoek aan de acht meest kansrijke projecten. En wederom was er vreugde. Want in het echt bleken meerdere bouwprestaties beter dan de ingezonden documentatie op papier deed vermoeden. Dus begonnen de discussies over de ranglijst  opnieuw. En zoals ieder jaar was ook dit keer weer het vergelijken van onvergelijkbare grootheden een hersenkraker van formaat. Want hoe leg je de meetlat langs totaal verschillende opgaven als een pannenkoekhuis, museum, tankstation, villa of zorginstelling?

 

Om toch zinnige vergelijkingen te kunnen maken, hield de jury de aangereikte APA-criteria scherp in de gaten: landschappelijke inpassing, functionaliteit, architectonische uitstraling en voorbeeldfunctie.

 

En dat allemaal in en voor de Achterhoek!


Makelaars hanteren, zoals bekend, drie cruciale kernkwaliteiten waar een goed object van afhangt, namelijk locatie, locatie en locatie. Na een dag van project naar project door de streek te hebben gezworven, zag de jury dat het meer dan snor zit met de schoonheid van de locatie Achterhoek. Zij constateerden tot hun genoegen dat veel bouwers zich daarvan bewust zijn en met een combinatie van trots en respect proberen aan te sluiten op het landschap dat hun zichtbaar dierbaar is. Dat levert vaak prachtige resultaten op, waarbij het (ver)nieuw(d)e gebouw daadwerkelijk iets voor het landschap betekent.


Maar niet zelden kan het ook nog wel wat beter. De Architectuur Prijs Achterhoek blijft daarom de goede resultaten roemen en verbetering stimuleren.

 

2015 kan bijgeschreven worden als een sterke, gevarieerde en verrassende editie van de APA, waarvoor de jury alle architecten, aannemers en opdrachtgevers hartelijk wil danken.

 

De longlist 2015 van acht bezochte projecten:

 

Uitbreiding pannenkoekhuis, Ruurlo

De moderne uitbreiding van het restaurant met een glazen serre in dezelfde vorm als de reeds bestaande, traditionele bouwvolumes, past goed bij het innoverende ondernemerschap dat het bedrijf uitstraalt. De nieuwe serre heeft dan ook de nodige verschillende gebruiksmogelijkheden, die met de seizoenen kunnen wisselen. Het gepotdekselde glas met de houten draagconstructie geeft de bezoekers volop zicht op de natuur waarin de uitspanning ligt. De jury waardeert de keuze voor deze aanpak. Op de uitvoering is wel enige kritiek. Zo harmoniëren de aluminium puien met schuifdeuren niet optimaal met de uitstraling van het gebouw. En de houten constructie overtuigt niet helemaal in zijn detaillering.

 

Woonzorgcentrum Hof van Flierbeek, Lichtenvoorde

Een jurylid zei, “Er is hier veel goeds over te zeggen”. Het complex spreekt aan door zijn brede programma voor verschillende doelgroepen. Het grootschalige gebouw is, mede  door zijn geleding, stedenbouwkundig goed ingepast in de woonwijk, maar ligt wel wat ver van het centrum van het dorp. Door de ligging aan een waterloop is er een prettig contact met de natuur mogelijk. Het geheel straalt met zijn grote balkons en goede schaalsprongen rust uit, al bleek dat effect in het echt wat minder dan op de ingestuurde presentatie. Dat komt o.a. doordat de detaillering van het gebouw en de inrichting van de buitenruimte ter plekke minder fijngevoelig, strak en logisch overkomen dan ze op papier leken te zijn.


De jury kon het complex niet van binnen bezoeken en heeft haar beoordeling dus beperkt tot het exterieur en de landschappelijke inpassing.

 

Gemeentehuis Montferland, Didam

De grote waardering die de jury voor dit project heeft, is deels de verdienste van degene die ooit het oorspronkelijke kantoorgebouw ontwierp. Dat zat zo goed in elkaar dat het nu probleemloos getransformeerd kon worden, voor de helft van het geld dat nieuwbouw gekost zou hebben. Daarmee heeft het gemeentebestuur een voorbeeldige keuze gemaakt.


De jury was blij  verrast door de strakke, matzwarte gevel, die het bouwvolume een chique uitstraling geeft, zij het misschien wat saai.  De ruimtes zijn goed gerenoveerd, met optimaal gebruik van de reeds aanwezige kwaliteit. Er was minder enthousiasme over de directe buitenruimte. En ook de locatie op het verder ongewijzigde bedrijventerrein riep de vraag op of er voldoende in de omgeving is geïnvesteerd. Anderzijds: de nieuwe functie geeft hier leven op een ongebruikelijke plek. Dat kan katalysator zijn voor verdere verbetering en heeft misschien nog tijd nodig.

 

Het Kunstgemaal, Bronkhorst

Enthousiasme van de opdrachtgever(s) is vaak op zich al een bron van jurerend genoegen bij het bezoeken van een project. Dat gold hier zeker. Het hartverwarmend doorzettingsvermogen van de particulier initiatiefnemer leidde tot een mooie vorm van meervoudig hergebruik. Sloop van een aardig gebouw is voorkomen, en nu zijn er drie nieuwe functies: een ruimte voor artists-in-residence, horeca en een mini-museum met onverwacht veel bezoekers voor een plek als deze. De unieke ligging in dit prachtige uiterwaardenlandschap blijkt te werken.  Het project sluit heel goed aan bij de nieuwe ontwikkeling van de dijk als toeristische route, en dient daarmee het landschap. Met weinig geld, en met een prettige bescheidenheid en effectiviteit, is een geweldig resultaat bereikt.


Er is slim omgegaan met de keuze voor zeecontainers i.v.m. noodzakelijke verplaatsbaarheid.  Dat maakt het gebouw op zich architectonisch nog niet heel bijzonder, maar de jury ziet hier wel in meerdere opzichten een voorbeeldig project.

 

Tankstation, Zutphen

“Klabam!”, riep een jurylid bij de eerste aanblik van dit ontwerp. Die reactie tekent de flinke impact van dit doortastende werkstuk van industriële vormgeving. Het gebouw, en dan vooral de pronte luifel, is een ware opkikker voor de omgeving. Het straalt het optimisme van mobiliteit uit, dat doet denken aan de jaren vijftig en zestig. Leuk dat het bouwen van een tankstation als serieuze ontwerpopdracht is benaderd. In het resultaat herkent de jury wel meer design dan architectuur. Dat maakt het tot een soort Fremdkörper in de omgeving. Maar dan wel van een prettige soort.


De binnenruimte is qua inrichting ongekend aangenaam voor een tankstation. Maar dat is vooral te danken aan het toegepaste retailconcept, wat niet onder de architectuurprijs valt. Dit is dus niet meegewogen, maar wel met waardering waargenomen.

 

Woonhuis Molendijk, Laren (G)

Prachtig ligt het huis op een zachte glooiing in het landschap. Het profiel van het complex, dat ontleent lijkt aan de boerenschuren in de omgeving, past prima bij het silhouet van het grasland. Hoewel hier duidelijk sprake is geweest van een ruim budget, valt bij de jury toch de term bescheidenheid. Dat komt door de goede proportionering en materiaalkeuze. En ook door de eenvoudige tuininrichting;  een groot gazon met daarin de oprit als een soort onopvallend karrenspoor. De aansluiting met het verdere landschap is met weinig middelen, maar wel met een ingenieuze waterpartij, heel erg goed gedaan. Door de grote ramen zie je vanuit de verschillende ruimtes het landschap als fraaie schilderijen. Ook ruimtelijk en functioneel is het een goed huis. In hun waardering van de grote, lege centrale ruimte bleef de jury echter verdeeld. Het huis biedt weinig leven in de detaillering, maar dat hoort ook wel bij dit type architectuur.


Schaal en kwaliteit van het huis deed een jurylid verzuchten, “Dit is eigenlijk geen huis meer, maar een paleisje.”

 

Transformatie boshuis, Hengelo (G)

Dit is zo’n voorbeeld van een project, dat bij het jurybezoek nog beter bleek dan de presentatie al deed vermoeden. Verborgen in zijn eigen bosperceel vormt het kleine recreatiehuisje een groot contrast met de grote landhuizen van dit jaar. Het kleine formaat maakt het echter niet minder tot juweel. De toegevoegde opbouw contrasteert prettig brutaal en respectvol met de oude onderbouw. Van een kleine opgave is een toegewijde opdracht gemaakt, met een bijzonder verrassend resultaat. De vreemde vorm (“parende kikkers”) biedt vanbinnen een heerlijke ruimte, die je aan de zeer veelzijdige buitenkant niet zo maar afleest. “Liefdevol, smaakvol, mooie detaillering”, zeiden de juryleden terwijl ze elkaar met brede grijnzen in de kleine ruimten liepen te verdringen. Waarna ze  wegdroomden bij het ongekende uitzicht op de bladerwereld vanuit de slaapkamer met het enorme dakraam.

 

Woonhuis Wooldseweg, Winterswijk

Uit de vele vragen die dit huis bij de jury opriep, bleek hoezeer zij geboeid was door dit project met zijn meerdere gezichten. En dat bleef zo, ook na uitvoerige bespreking. Want waarom twee - overigens fraaie - ontwerpen voor één woning; twee helften, waarvan een in hout, de ander in staal? En waarom zoveel verschillende vertrekken? De andere huizen van dit jaar zitten duidelijker, functioneler en logischer in elkaar. Toch is deze inzending als experiment interessanter. Misschien is dit meer een paviljoen (of twee paviljoens) dan een woonhuis. Het pand is speels, maar heeft ook een formele kant. Het ligt organisch, prachtig onopvallend en prima georiënteerd in het landschap. Het gebogen dak op palen riep gemengde reacties op. Enerzijds sluit de vorm aan bij variaties in het landschap, anderzijds lijkt er geen echte reden voor. Dergelijke opzettelijke afwijkingen van de gebruikelijke logica geeft het project de trekken van een kunstwerk. Wat, blijkens het enthousiasme van de bewoonster, ook nog een prettige plek voor wonen en werken heeft opgeleverd.


Hier is, hoe dan ook, duidelijk veel meer risico genomen dan bij de andere projecten. Dit is uitzonderlijke architectuur, die zich bijzonder eigenzinnig én dienstwillig voegt naar het landgoed waartoe het behoort.

 

Top drie

De goede oogst van dit jaar, met een longlist van acht mooie projecten, levert uiteindelijk drie zeer verschillende finalisten op, die ieder voor zich de APA-criteria op eigen wijze geheel en al recht doen.

 

Het zijn, in willekeurige volgorde:

  • Het boshuisje in Hengelo (G)
  • Het Kunstgemaal in Bronkhorst
  • En het woonhuis in Winterswijk.

Alle drie zijn rijk aan inspirerende oplossingen. De winnaar spant daarbij in kunstzinnig opzicht de kroon, en is:

  • Het woonhuis aan de Wooldseweg in Winterswijk!

De jury van de Architectuurprijs Achterhoek

  • Emmie Vos (voorzitter)
  • Fons Catau
  • Jan Willem van de Groep
  • Harry Harsema
  • Geert Jan Jonkhout,
  • Gus Tielens
  • Paul Toornend